Dreigestirn

Het Dreigestirn (letterlijk:“drievoudige sterrenconstellatie”) is een typisch en centraal element van het Rijnlandse carnaval, vooral in Keulen en de omliggende regio’s. Het bestaat uit drie symbolische figuren:

• Der Prinz (de Prins) – vaak gezien als de “heerser” over het carnaval.
• Der Bauer (de Boer) – symbool van kracht en bescherming van de stad.
• Die Jungfrau (de Maagd) – symbool van deugd en zuiverheid; traditioneel gespeeld door een man.

Het gebruik van het Dreigestirn ontstond in Keulen in de 19e eeuw, rond de tijd dat het moderne georganiseerde carnaval daar vorm kreeg. Vóór 1823 was carnaval in Keulen vooral een volksfeest, dat vaak chaotisch en ongeorganiseerd verliep. Daarom werd in 1823 het “Festordnende Komitee” opgericht om het feest in ordelijke banen te leiden — de voorloper van het huidige “Festkomitee Kölner Karneval”.

Voor de eerste officiële carnavalsoptocht in datzelfde jaar werd een “Held Carneval” gekozen, een soort koning van het feest. In de daaropvolgende decennia evolueerde die figuur in Keulen tot een symbolisch drietal: de Prins, de Boer en de Maagd, die samen de stad en haar bevolking vertegenwoordigden.

• • De Prins vertegenwoordigt de vrolijkheid, levenslust en leiding van het carnaval.
  • De Boer symboliseert de verdediging van Keulen (historisch: tegen de aartsbisschop).
  • De Maagd draagt de sleutels van de stad – symbool van vertrouwen en vrijheid.

Vanaf 1870 werd dit drietal officieel het “Kölner Dreigestirn”, en het concept verspreidde zich vervolgens naar andere Rijnlandse steden zoals Bonn, Düsseldorf en Koblenz (zij het met soms lokale variaties).

De drie figuren worden traditioneel steeds door mannen uitgebeeld. Behalve in 1938 en 39. Toen werd door een decreet van de NSDAP bepaald dat alle vrouwenrollen in het carnaval door vrouwen moesten worden gespeeld, waardoor de rol van de Jungfrau tweemaal door een vrouw werd ingevuld. (E.e.a. als gevolg van de afkeer van travestie door de toenmalige machthebbers.) Na de oorlog keerde men echter weer terug naar de oorspronkelijke traditie: het Dreigestirn bestaat sindsdien steeds uit 3 mannen. Hieronder een korte impressie van het Dreigestirn uit 1938 met een vrouwelijke Jungfrau.